Fizjoterapia w zaburzeniach erekcji

Fizjoterapia jako leczenie pierwszego wyboru w zaburzeniach erekcji.

Autor artykułu: mgr Mateusz Paczkowski

Spis treści

1. Co to są zaburzenia erekcji? Definicja.

2. Przyczyny zaburzeń erekcji.

3. Diagnostyka.

4. Rola fizjoterapeuty w diagnozie zaburzeń erekcji.

5. Statystyki, liczby, artykuły.

6. Leczenie fizjoterapeutyczne zaburzeń erekcji (konwencjonalne).

7. Leczenie fizjoterapeutyczne zaburzeń erekcji (alternatywne – hirudoterapia).

8. Bibliografia

Zaburzenia erekcji zaczynają się wtedy, kiedy nie możesz uzyskać wzwodu lub utrzymać go na tyle długo, aby odbyć satysfakcjonujący stosunek seksualny. Aby postawić diagnozę powinno się to utrzymywać powyżej 3 miesięcy, chociaż niektóre źródła podają że jest się o co martwić dopiero po 6 miesiącach.

Przyczyny zaburzeń erekcji

Definicja jest dość prosta, natomiast przyczyny tych zaburzeń nie są już tak oczywiste.

Do najważniejszych przyczyn zaburzeń erekcji zaliczamy:
a) naczyniowe – palenie papierosów, brak aktywności fizycznej, otyłość, cukrzyca, choroby sercowo-naczyniowe, uszkodzenie naczyń po operacjach
b) o podłożu neurologicznym – stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, udary, urazy rdzenia, uszkodzenia nerwów odpowiedzialnych za erekcję
c) wynikające z budowy narządów płciowych – spodziectwo, wierzchniactwo, mikropenis, stulejka, rak, choroba Peyroniego
d) hormonalne – cukrzyca, nadczynność tarczycy, niedoczynność przysadki, zespół metaboliczny, obniżony poziom testosteronu
e) choroby układowe
f) choroby jatrogenne
g) po zażywaniu środków farmakologicznych: leki na nadciśnienie, antydepresanty, antyandrogeny
h) po zażywaniu używek rekreacyjnych – kokainy, heroiny, marihuany, sterydów anabolicznych, nadmierne spożywanie alkoholu
i) psychogenne – brak podniecenia, zaburzenia intymności, strach przed ciążą, lęki, traumy, obawy, ciąża, problemy lub nuda w związku
j) pourazowe – uraz prącia, uraz miednicy
k) choroby cywilizacyjne wynikające z funkcjonowania współczesnego świata – nadmiar stresu, zmęczenie bądź zbyt duża ambicja

Jak widać przyczyn jest wiele, a nie wymieniłem jeszcze wszystkich. Niestety wieloprzyczynowość tego zjawiska utrudnia nam diagnozę i znalezienie odpowiedniego leczenia.
Dlatego ważne jest multidyscyplinarne podejście do problemu.
Aby dobrze zdiagnozować problem często potrzebnych jest wielu specjalistów, a także jest konieczne przeprowadzenie różnych badań i testów. Bardzo trudno stwierdzić, który ze specjalistów powinien być pierwszy. Diagnoza często odbywa się na drodze eliminacji, gdyż przyczyna problemu u każdego mężczyzny leży gdzie indziej.

Diagnostyka

Nieważne od kogo zaczniemy, diagnostyka powinna obejmować:

1. Wywiad ogólny chorobowy – na temat przebytych chorób, urazów, zażywanych leków, używek, dieta, aktywność sportowa itd.
2. Wywiad seksuologiczny – objawy i czas trwania zaburzenia, w jakich sytuacjach ono występuje, liczba partnerek/partnerów, występowanie porannych erekcji czy częstotliwości masturbacji.
3. Badania fizykalne – wykluczenie wad wrodzonych, anomalii anatomicznych, stulejki, innych schorzeń jąder, prącia, moszny itd.
4. Badanie podmiotowe oceniające pracę mięśni dna miednicy i struktur powiązanych.
5. Badania laboratoryjne- panel hormonalny, profil lipidowy, glukoza na czczo.
6. Ocenę psychologiczną.
7. Dalsze specjalistyczne oceny kardiologiczne, diabetologiczne, seksuologiczne, endokrynologiczne – w celu wykluczenia innych chorób układowych, które zdecydowanie mają również wpływ na erekcję.

Rola fizjoterapeuty w diagnozie zaburzeń erekcji

Fizjoterapeut_a jest w stanie wykonać wiele testów funkcjonalnych pod kątem postawy ciała, ustawienia miednicy i kończyn oraz dokładnie zbadać napięcie mięśni dna miednicy i ich możliwe uciski na struktury naczyniowe czy nerwowe, posługując się metodami palpacji, USG czy EMG. Fizjoterapeut_a dna miednicy czy zaburzeń seksualnych wyedukowany jest również pod kątem edukacji seksualnej, przeprowadzenia odpowiedniego wywiadu, zalecenia odpowiednich dalszych badań i wyborów odpowiednich specjalistów.

Statystyki, liczby, artykuły

Zaburzenie erekcji jest najczęstszym zaburzeniem seksualnym u mężczyzn.

Może trochę przykładów z literatury o zaburzeniach erekcji:

• W przeglądzie systematycznym 23 badań populacyjnych stwierdzono, że występowanie zaburzeń erekcji u mężczyzn waha się od około 2 % w grupie < 40 lat do nawet ~86 % w grupie ≥ 80 lat.
  [Prevalence of erectile dysfunction: a systematic review of population-based studies.
  J Prins, M H Blanker, A M Bohnen, S Thomas, J L H R Bosch]
• W najnowszym przeglądzie stwierdzono, że na całym świecie problem ZE może dotyczyć ~23 % mężczyzn w wieku 40–80 lat.
  [Chronic liver diseases and erectile dysfunction. Guanghui Zang, Xv Sun, Yufeng Sun, Yan Zhao,Yang Dong, Kun Pang, Ping Cheng, Meng Wang, Yuli Zheng]
• W badaniu real-world w Wielkiej Brytanii na 12 490 mężczyzn – 41,5 % samodzielnie zadeklarowało zaburzenia erekcji, 7,5 % – zaburzeń erekcji w wersji „ciężkiej”.
  [Prevalence, Comorbidities, and Risk Factors of Erectile Dysfunction: Results from a Prospective Real-World Study in the United Kingdom. Jim Z Li, Terence A Maguire, Kelly H Zou, Lauren J Lee, Shaantanu S Donde, David G Taylor]
• U mężczyzn z cukrzycą – bardzo wysoka częstość: średnio ~65,8 % (95 % CI: 58,3-73,3%) w badaniu „umbrella review” oceniającym ZE u chorych na cukrzycę.
  [The global burden of erectile dysfunction and its associated risk factors in diabetic patients: an umbrella reviews. Tegene Atamenta kitaw, Biruk Beletew Abate, Befkad Derese Tilahun, Gizachew Yilak, Moges Beriye Rede, Addisu Getie & Ribka Nigatu Haile]
• W chińskim badaniu epidemiologicznym wypada to tak:
  20,86 % mężczyzn poniżej 30 r.ż.,
  25,3 % w wieku 30-39 r.ż.,
  40,48 % w wieku 40-49 r.,
  60,12 % w wieku 50-59 r.,
  79,1 % w wieku 60-69 i aż 93,72 % w wieku > 70 r. cierpiało na Zaburzenia Erekcji.
  [A Prospectively Validated Nomogram for Predicting the Risk of PHQ-9 Score ≥15 in Patients With Erectile Dysfunction: A Multi-Center Study Yu Zheng, Ming Gao, Guangdong Hou, Niuniu Hou, Xiao Feng]

Prognoza światowa: szacuje się, że do roku 2025 liczba mężczyzn z zaburzeniami erekcji może wynieść około 322 milionów.

Polacy wcale nie wypadają lepiej na tle całego świata.

• W badaniu obejmującym 3 001 mężczyzn w Polsce stwierdzono, że występowanie zaburzeń erekcji wynosi od 30,1 % do 61,1 % [Population-level prevalence, effect on quality of life, and treatment behavior for erectile dysfunction and premature ejaculation in Poland Mikolaj Przydacz, Marcin Chlosta, Pawel Rajwa, Piotr Chlosta]
• W mniejszym badaniu (1 054 osoby, w wieku od 18 do >70 lat) stwierdzono, że 4,4 % mężczyzn zgłaszało „niemożność osiągnięcia lub utrzymania wzwodu” przy czym udział ten wzrastał z wiekiem: mężczyźni > 60 lat: 16,7 %
  [Prevalence of sexual dysfunctions and associated risk factors in Poland. Zbigniew Lew-Starowicz, Kamila Czajkowska]

Z artykułów powyżej wynika, że problem ten jest częsty i może dotknąć każdego, bez względu na wiek. Występowanie zaburzeń wzrasta z wiekiem co potwierdzają dane zarówno polskie jak i międzynarodowe. Mimo wysokiej częstości, niski odsetek mężczyzn zgłasza się po pomoc i fachowe leczenie.

Zaburzenia erekcji mają ogromny związek z chorobami układu krążenia i innymi schorzeniami przewlekłymi, jest to ważny sygnał dla fizjoterapeutów, urologów, seksuologów, kardiologów. W dużej mierze mają podłoże psychogenne, korelujące z depresją, sytuacjami stresującymi, czynnikami reakcji społecznych, doświadczeniem przemocy czy traumy seksualnej. Dość istotnymi czynnikami są również używki, leki, zmęczenie czy fobia społeczna.

Pokazuje nam to, jak powinniśmy postrzegać człowieka – jako całość. Umysł ludzki wpływa na ciało i odwrotnie. Dodatkowo zaburzenia erekcji mają często podłoże wieloczynnikowe.

Umów się na Wizytę

Leczenie fizjoterapeutyczne zaburzeń erekcji (konwencjonalne)

Metody pracy będą zależne od przyczyny problemu.
Po odpowiednio przeprowadzonej diagnostyce funkcjonalnej fizjoterapeut_a może wykorzystać w swojej pracy:

1. Przede wszystkim Trening Mięśni Dna Miednicy (TMDM), który będzie składał się z kilku elementów:
   a) nauki lokalizacji i prawidłowej aktywacji mięśni krocza (głównie mięśni opuszkowo-gąbczastego i kulszowo-jamistego),
   b) ćwiczeń napięcia i relaksacji – bardzo ważne jest, żeby nauczyć się nie tylko wzmacniać, ale i rozluźniać mięśnie dna miednicy. Aby praca mięśni była prawidłowa, muszą być one nie tylko silne, ale i elastyczne,
   c) nauki oddechu i pracy z ciśnieniem śródbrzusznym,
   d) progresji intensywności oraz integracji z ruchem i postawą.
2. W przypadku nadmiernie napiętych i nadreaktywnych mięśni dna miednicy bardzo dobre będą techniki rozluźniające, relaksacyjne oraz elementy jogi terapeutycznej.
3. W niektórych przypadkach najlepszym rozwiązaniem będą ćwiczenia oddechowe, nauka autoterapii i mindfulness
4. Kolejną metodą pracy jest trening hipopresyjny zmniejszający ciśnienia w klatce piersiowej, brzuchu i kroczu
5. Bardzo ważne jest aby zadbać o wszystkie tkanki, które bezpośrednio i pośrednio wpływają na mięśnie dna miednicy, w tym celu używa się m.in. terapii wisceralnej, rozluźniania punktów spustowych, strechingu kończyn dolnych, treningu postawy, mobilizacji kostno-stawowych, terapii manualnej.
6. Jednym z nierozłącznych elementów terapii, bardzo ważnym, bez którego terapia nie przyniesie realnych efektów, jest zmiana stylu życia i praca poza gabinetem:
   a) wprowadzenie, zwiększenie lub zmniejszenie aktywności fizycznej (podczas której nie uciskamy krocza jak np. jazda na rowerze)
   b) odpowiednia dieta
   c) autoterapia: relaksacja, automasaż, zmiana nawyków toaletowych, dostosowanie miejsca pracy
7. W przypadku zaburzeń erekcji stosowane są również zabiegi fizykalne, takie jak elektrostymulacja, fala uderzeniowa czy radiofrekwencja, poprawiając mikrokrążenie, elastyczność i napięcia mięśniówki gładkiej penisa. W niektórych przypadkach bardzo korzystnie działa również użycie przyrządów wibracyjnych, które pobudzają układ przywspółczulny oraz hamują włókna współczulne.
8. Stosuję się również trening masturbacyjny oraz terapie próżniową za pomocą pompki próżniowej.

Leczenie fizjoterapeutyczne nie jest łatwym leczeniem, wymaga dużej wiedzy terapeuty, cierpliwości, systematyczności oraz mocnego zaangażowania pacjenta, który nie tylko przyjdzie raz w tygodniu na wizytę ale i zmieni swoje nawyki w ciągu dnia. Protokół fizjoterapeutyczny powinien obejmować 5-20 wizyt fizjoterapeutycznych w ciągu 3-5 miesięcy, a dodatkowo pacjent powinien wykonywać ćwiczenia w domu.

Umów się na Wizytę

Leczenie fizjoterapeutyczne zaburzeń erekcji (alternatywne)

Zaburzenia erekcji bardzo często mają charakter naczyniowy, a jednym z kluczowych mechanizmów jest upośledzenie mikrokrążenia w obrębie miednicy mniejszej i ciał jamistych prącia. Prawidłowa erekcja wymaga sprawnego napływu krwi tętniczej, efektywnej relaksacji mięśni gładkich oraz odpowiedniego mechanizmu żylnego zapobiegającego odpływowi krwi. Do rozwoju zaburzeń mogą przyczyniać się m.in. choroby układu krążenia, miażdżyca, przewlekłe stany zapalne, zastój żylny w obrębie miednicy mniejszej, a także zaburzenia napięcia tkanek i mięśni dna miednicy.

Coraz więcej badań wskazuje, że dysfunkcja mikrokrążenia odgrywa istotną rolę nie tylko w zaburzeniach erekcji, ale również w:
– stanach pooperacyjnych i pourazowych w obrębie miednicy.
– przewlekłych zespołach bólowych miednicy,
– zapaleniach prostaty,
– zaburzeniach napięcia mięśni dna miednicy.

Hirudoterapia, czyli leczenie za pomocą pijawek lekarskich (Hirudo medicinalis), od wieków znajduje zastosowanie w schorzeniach układu krążenia. Współczesne badania biochemiczne potwierdziły, że ślina pijawki zawiera ponad 40 biologicznie aktywnych substancji, z których najważniejsze w kontekście zaburzeń erekcji to:

• hirudyna – silny inhibitor trombiny, działający przeciwzakrzepowo,
• kalina i destabilaza – substancje zapobiegające agregacji płytek krwi,
• egliny i bdelliny – związki o działaniu przeciwzapalnym,
• substancje wazodilatacyjne – poprawiające rozszerzalność naczyń krwionośnych,
• enzymy fibrynolityczne – wspierające drożność naczyń.

Dzięki tym właściwościom hirudoterapia:

• poprawia przepływ krwi,
• zmniejsza lokalne zastoje żylne,
• wspiera odbudowę mikrokrążenia,
• może korzystnie wpływać na funkcję śródbłonka naczyniowego.

W nowoczesnym podejściu do fizjoterapii urologicznej hirudoterapia może stanowić uzupełnienie terapii, której podstawą pozostają:

• terapia manualna miednicy,
• trening mięśni dna miednicy,
• praca nad oddechem i regulacją autonomicznego układu nerwowego,
• edukacja pacjenta i modyfikacja stylu życia.

Takie połączenie oddziałuje zarówno na mechaniczne, jak i naczyniowe oraz neurogenne komponenty zaburzeń erekcji.

Bibliografia

1. Dorey G., Speakman M. J., Feneley R. C. L., et al. (2005). „Pelvic floor exercises for erectile dysfunction”. BJU International, 96(4), 595-597. DOI: —.
2. Dorey G., et al. (2004). „Randomised controlled trial of pelvic floor muscle exercises and manometric biofeedback for erectile dysfunction”. British Journal of General Practice, 54(508), 819-825.
3. Milios J.E., Ackland T.R., Green D.J. (2020). „Pelvic Floor Muscle Training and Erectile Dysfunction in Radical Prostatectomy: A Randomized Controlled Trial Investigating a Non-Invasive Addition to Penile Rehabilitation.” Journal of Sexual Medicine, 8(3), 414-421.
4. „Efficacy of Neuromodulation Interventions for the Treatment of Sexual Dysfunction: A Systematic Review.” (2022). International Neuromodulation Society.
5. Dorey G., et al.: Pelvic floor exercises as a treatment for men with erectile dysfunction. Nursing Times 2024; 100(12):65-67
6. Hall L.M., Aljuraifani R., Hodges P.W.: Design of programs to train pelvic floor muscles in men with urinary disfunction : Systematic review. Neurology and Urodynamics 2018; 37(7):2053-2087
7. Archambault-Ezenwa L., Markowski A., Barral J.P.: A comprehensive physical therapy evaluation for Male Chronic Pevic Pain Syndrome: A case series exploring common findings. Journal of Bodywork and Movement Therapies 2019;23(4): 825-834
8. Gerbild H., Larsen C.M., Graugaard Ch., Areskoug Josefsson K.: Physical Activity to Improve Erectile Function: A Systematic Review of Intervention Studies. Sexual Medicine 2018; 6(2):75-89
9. Małgorzata Starzec-Proserpio. Zaburzenia Seksualne a Fizjoterapia
10. Michalsen A., Roth M., Dobos G. Medicinal leech therapy. Deutsches Ärzteblatt International, 2007; 104(13): A-878–A-883.
11. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Renata Tarnowska, dr hab. n. med. Halina Car. Hirudoterapia – za i przeciw, 2009/5.